Góc Sức Khỏe 365

HIV/AIDS (Phần 2): HIV LÂY VÀ KHÔNG LÂY QUA ĐƯỜNG NÀO? NHỮNG ĐIỀU NGƯỜI VIỆT HAY HIỂU SAI.

Có một người phụ nữ từ chối dùng chung nhà vệ sinh với đồng nghiệp chỉ vì biết người đó nhiễm HIV. Có một gia đình không cho con chơi chung với bạn hàng xóm vì "sợ lây."…

Những điều này xảy ra không phải vì người ta xấu - mà vì họ chưa biết đúng. Và khi không biết, người ta sợ. Khi sợ, người ta tránh. Khi tránh, người nhiễm HIV bị cô lập - không phải vì virus, mà vì sự hiểu lầm.

Bài này mình sẽ làm rõ một lần, cho thật đúng.

HIV LÂY QUA NHỮNG CON ĐƯỜNG NÀO?

HIV chỉ lây khi tiếp xúc trực tiếp với một số loại dịch cơ thể nhất định từ người nhiễm HIV có tải lượng virus có thể phát hiện được. Các dịch đó bao gồm: máu, tinh dịch, dịch tiền xuất tinh, dịch âm đạo, dịch trực tràng và sữa mẹ.

Để lây truyền xảy ra, các dịch này phải đi vào cơ thể qua niêm mạc, vết thương hở, hoặc tiêm trực tiếp vào máu.

Ba con đường lây chính:

• Quan hệ tình dục không bảo vệ - đặc biệt là quan hệ qua đường hậu môn có nguy cơ cao nhất. Tại Mỹ, con đường này chiếm khoảng 89% tổng số ca nhiễm HIV mới. Tại Việt Nam, tiêm chích ma túy từng là con đường lây chủ đạo trong nhiều năm - tỷ lệ này đang thay đổi và cần theo dõi số liệu trong nước để có bức tranh chính xác hơn.
• Dùng chung kim tiêm - nguy cơ lây khoảng 63 trên 10.000 lần phơi nhiễm trong điều kiện người nhiễm có tải lượng virus cao và không điều trị. Nếu người nhiễm đang điều trị ARV hiệu quả, nguy cơ này giảm đáng kể.
• Lây từ mẹ sang con - trong thai kỳ, khi sinh, hoặc qua sữa mẹ. Nhờ chương trình điều trị ARV cho mẹ, nguy cơ lây truyền từ mẹ sang con tại Mỹ hiện đã giảm xuống dưới 1%. Tại Việt Nam, chương trình Phòng lây truyền mẹ con (PMTCT) đã đạt những kết quả tích cực tương tự - tuy nhiên tỷ lệ tiếp cận điều trị vẫn chưa đồng đều giữa các vùng.

HIV KHÔNG LÂY QUA NHỮNG GÌ? PHẦN QUAN TRỌNG NHẤT.

HIV không lây qua tiếp xúc thông thường trong sinh hoạt hàng ngày. Cụ thể, HIV không lây qua:

• Dùng chung nhà vệ sinh.
• Dùng chung bát đũa, ly uống nước.
• Ôm, bắt tay, tiếp xúc da thông thường.
• Ho, hắt hơi, nói chuyện.
• Muỗi đốt hoặc côn trùng cắn.
• Nước bọt, nước mắt, mồ hôi (trừ khi có lẫn máu).
• Bơi chung hồ bơi.
• Tiếp xúc với đồ vật, bề mặt như bồn cầu, tay nắm cửa.

Không có nguy cơ lây HIV khi tiếp xúc với phân, dịch mũi, nước bọt, đờm, mồ hôi, nước mắt, nước tiểu hay chất nôn - trừ khi các dịch này có lẫn máu.

VỀ MUỖI - MỘT LẦN CHO RÕ.

Đây là câu hỏi rất nhiều người thắc mắc - và hoàn toàn dễ hiểu tại sao.

Khi muỗi đốt người, nó dùng một phần miệng để hút máu và phần khác để tiêm nước bọt - không phải máu - vào người bị đốt. HIV không lây qua nước bọt, và muỗi không truyền máu từ người này sang người khác. Vì vậy không có nguy cơ lây HIV qua muỗi đốt.

Điều này khác hoàn toàn với sốt rét hay sốt xuất huyết - những bệnh do ký sinh trùng và virus nhân lên bên trong cơ thể muỗi trước khi được truyền sang người. HIV không có khả năng tồn tại và nhân lên trong cơ thể muỗi - nó chết trước khi kịp làm điều đó.

HÔN CÓ LÂY KHÔNG?

HIV có thể hiện diện trong nước bọt - nhưng ở nồng độ cực thấp, không đủ để gây lây truyền. Đến nay chưa có bằng chứng khoa học nào về ca lây HIV qua nước bọt trong điều kiện sinh hoạt bình thường.

Hôn kiểu xã giao - hôn má, hôn môi thông thường - không có nguy cơ lây HIV.

Trường hợp lý thuyết cực kỳ hiếm: hôn sâu kéo dài khi cả hai đang có vết thương chảy máu trong miệng - lúc đó nguy cơ không phải đến từ nước bọt mà từ máu lẫn trong miệng. Ngay cả khi đó, nguy cơ vẫn được đánh giá là rất thấp.

MỘT SỰ THẬT QUAN TRỌNG NHIỀU NGƯỜI CHƯA BIẾT

Người nhiễm HIV đang điều trị bằng thuốc ARV, duy trì điều trị liên tục và đạt tải lượng virus ở mức không phát hiện được ổn định - sẽ không lây HIV cho bạn tình qua quan hệ tình dục.

Đây chính là nguyên lý U=U - Undetectable = Untransmittable (Không phát hiện = Không lây truyền) - được xác nhận bởi CDC, WHO và hàng loạt nghiên cứu lâm sàng lớn. Mình sẽ phân tích kỹ hơn ở Phần 5.

Kỳ thị bắt đầu từ sợ hãi. Và sợ hãi bắt đầu từ không hiểu đúng.

Người nhiễm HIV hoàn toàn có thể làm việc cùng bạn, ăn cơm cùng bạn, bắt tay bạn - mà không có bất kỳ nguy cơ lây nhiễm nào. Hiểu điều này không chỉ bảo vệ bạn khỏi lo sợ không cần thiết - mà còn bảo vệ phẩm giá của hàng triệu người đang sống chung với HIV mỗi ngày.

Họ không cần sự thương hại. Họ chỉ cần được nhìn nhận đúng.

Thông tin chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn từ bác sĩ hoặc chuyên gia y tế.

Nguồn tham khảo: CDC, NIH/HIVinfo, HIV.gov, WHO.

→ Phần 3: Triệu chứng HIV qua từng giai đoạn - Cơ thể đang "nói" gì?