Nếu bạn đang đọc bài này và chưa từng nghe bác sĩ nhắc đến "gan
nhiễm mỡ" - điều đó không có nghĩa là bạn không có nó.
Thực ra, đó chính là điều đáng lo nhất của căn bệnh này.
Không đau. Không mệt theo kiểu bạn có thể nhận ra. Không có dấu hiệu gì
để dừng lại và nghĩ: "Ồ, có lẽ mình nên đi khám." Phần lớn
người mắc phát hiện ra hoàn toàn tình cờ - khi đi siêu âm bụng vì lý do khác,
hoặc khi xét nghiệm máu cho thấy men gan tăng nhẹ mà họ không hiểu tại sao.
Và lúc đó, bệnh thường đã tiến triển âm thầm trong nhiều năm.
Y học vừa đổi tên bệnh này - và
lý do rất quan trọng.
Năm 2023, các tổ chức gan học lớn nhất thế giới đồng thuận đổi tên bệnh.
Cái tên cũ - NAFLD (Non-Alcoholic Fatty Liver Disease) - được thay bằng MASLD
(Metabolic dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease), tức Bệnh gan
nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa.
Nghe có vẻ chỉ là chuyện chữ nghĩa. Nhưng không phải vậy.
Tên mới nói lên một sự thật quan trọng: gan nhiễm mỡ không phải là
bệnh của riêng gan. Nó là biểu hiện tại gan của một rối loạn đang xảy ra
trong toàn bộ cơ thể - liên quan mật thiết đến đề kháng Insulin, béo
phì, tiểu đường type 2, và hội chứng chuyển hóa. Gan chỉ là nơi chúng ta nhìn
thấy hậu quả rõ nhất.
Hiểu đúng điều này giúp bạn hiểu tại sao điều trị gan nhiễm mỡ không
phải là "uống thuốc bổ gan" - mà là thay đổi toàn bộ cách cơ thể
chuyển hóa năng lượng.
Định nghĩa đầy đủ theo EASL 2023: mỡ tích tụ trong tế bào gan vượt
quá 5% trọng lượng gan, kèm ít nhất một yếu tố rối loạn chuyển hóa, và lượng
rượu tiêu thụ dưới ngưỡng gây hại - dưới 20g/ngày với nữ và 30g/ngày với nam.
Nếu uống nhiều hơn ngưỡng này kèm gan nhiễm mỡ, bệnh được xếp vào nhóm riêng
gọi là MetALD.
Con số khiến bạn phải dừng lại.
Phân tích tổng hợp từ 479 nghiên cứu với gần 78 triệu người tham gia từ
38 quốc gia (Riazi et al., Journal of Hepatology, 2022) cho thấy: cứ 10
người trưởng thành trên thế giới thì có 3 người đang mắc MASLD.
3 trong 10. Và hầu hết không biết mình mắc...
Nếu xu hướng hiện tại không thay đổi, con số này có thể tăng lên 33,5%
vào năm 2030 và đạt 55,7% vào năm 2040 - đây là kịch bản các nhà nghiên cứu gọi
là "báo động y tế công cộng toàn cầu".
Tại Đông Nam Á - bao gồm Việt Nam - tỷ lệ mắc ước tính khoảng
33%, cao hơn mức trung bình toàn cầu. Một phần do chế độ ăn giàu tinh bột và
đường, một phần do tỷ lệ tiểu đường type 2 tăng nhanh trong khu vực.
Và con số này đặc biệt đáng chú ý: trong nhóm người có tiểu đường
type 2, tỷ lệ mắc MASLD lên đến 65% - và tiếp tục tăng qua từng thập
kỷ.
Bạn có thể đang mắc mà không biết
- đặc biệt nếu thuộc nhóm này.
Nhóm nguy cơ rõ ràng:
- Thừa
cân hoặc béo phì, đặc biệt mỡ tập trung ở vùng bụng.
- Tiểu
đường type 2 hoặc tiền tiểu đường.
- Hội
chứng chuyển hóa: huyết áp cao, mỡ máu cao, đường huyết cao cùng lúc.
- Ít
vận động, ngồi nhiều suốt ngày.
Nhóm hay bị bỏ qua - và thường bị bất ngờ nhất:
- Người
gầy nhưng "mỡ trong": cân nặng bình thường, chỉ
số BMI ổn - nhưng mỡ nội tạng cao. Cơ thể trông gầy bên ngoài nhưng các cơ
quan bên trong đang bơi trong mỡ. Nhóm này thường không được tầm soát vì
bác sĩ ít nghĩ đến.
- Người
uống nhiều nước ngọt: Fructose công nghiệp - loại đường HFCS
(High Fructose Corn Syrup) có trong nước ngọt, nước tăng lực, nước ép đóng
hộp - được chuyển hóa gần như hoàn toàn tại gan và kích thích tổng hợp mỡ
trực tiếp. Lưu ý: Fructose từ trái cây tươi nguyên quả không gây hại tương
đương vì chất xơ làm chậm hấp thụ đáng kể.
- Người
ngủ kém: thiếu ngủ kéo dài làm tăng Cortisol - hormone
Stress - từ đó thúc đẩy đề kháng Insulin và tích tụ mỡ nội tạng,
bao gồm mỡ gan. Đây không phải liên kết gián tiếp - đây là cơ chế sinh lý
trực tiếp.
Tại sao nhiều người không biết
mình mắc?
Vì MASLD không có triệu chứng ở giai đoạn sớm. Người mắc trông hoàn toàn
bình thường - và thậm chí xét nghiệm máu đôi khi vẫn bình thường.
Điều này cần hiểu đúng: các chỉ số ALT và AST có thể nằm trong ngưỡng
bình thường khi gan chỉ đang tích mỡ nhưng chưa có viêm. Chúng bắt đầu tăng khi
bệnh tiến sang giai đoạn nặng hơn - lúc đó gan đã bị tổn thương đáng kể rồi.
Và siêu âm gan - thứ duy nhất có thể nhìn thấy mỡ trong gan từ sớm - lại
không nằm trong gói khám sức khỏe định kỳ tại hầu hết nơi.
Kết quả là một vòng luẩn quẩn rất nguy hiểm:
Không triệu chứng → Không đi khám → Không phát hiện → Bệnh tiếp tục tiến
triển → Khi phát hiện đã muộn.
Phần 3 tiếp theo sẽ cho bạn thấy bệnh tiến triển như thế nào - và tại
sao không phải ai cũng đi hết con đường đó. Có những điểm dừng, có những lối
quay đầu - nhưng chỉ khi bạn biết mình đang ở đâu.
Thông tin chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn từ bác sĩ hoặc chuyên gia y tế.
Nguồn tham khảo:
Riazi K et al., J Hepatol; EASL–EASD–EASO
Guidelines, J Hepatol; AASLD Practice Guidance;
Cusi K et al., Clin Gastroenterol Hepatol.
→ Phần 3: Con đường từ gan nhiễm mỡ đến xơ gan - và tại sao không phải
ai cũng đi hết hành trình đó.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét