Ở Phần 1, mình đã nói về điều đáng lo nhất của bệnh
thận: nó hỏng âm thầm, không gây đau, và thường chỉ lộ diện khi đã ở giai đoạn
muộn.
Nhưng "âm thầm" không có nghĩa là hoàn
toàn im lặng.
Thận vẫn gửi tín hiệu - chỉ là những tín hiệu đó
rất nhỏ, chúng ta rất dễ nhầm, và thường bị quy cho nguyên nhân khác trước khi
ai đó nghĩ đến thận. Mình để ý rằng nhiều người trong chúng ta hay có thói quen
"giải thích" những dấu hiệu này đi - bảo rằng chắc do mệt, do ăn
uống, do thời tiết - rồi thôi. Bài này giúp bạn nhận ra những tín hiệu đó - và
biết khi nào thì cần hành động thực sự.
9 dấu
hiệu hay bị bỏ qua
① Nước
tiểu có bọt dai không tan
- Bọt bình thường tan sau vài giây. Bọt đáng lo
là loại nhỏ, mịn, dai - tồn tại dù đã xả nước nhiều lần.
- Đây là dấu hiệu Protein đang rò qua bộ lọc
thận vào nước tiểu - điều không nên xảy ra trong điều kiện bình thường.
- Lưu ý: bọt
cũng có thể xuất hiện do tiểu mạnh, bồn cầu có chất tẩy, hoặc mất nước -
những trường hợp này thường không đều và tự hết. Nếu bọt xuất hiện đều đặn
nhiều ngày mà không liên quan đến các lý do đó, mới thực sự đáng chú ý.
② Phù -
đặc biệt ở mặt buổi sáng và chân cuối ngày
- Khi thận không thải được Natri và nước dư
thừa, dịch tích tụ trong mô và gây phù.
- Phù mặt buổi sáng - nhất là khi kèm theo tiểu
bọt - là tín hiệu cần chú ý nhất.
- Phù chân đơn độc có nhiều nguyên nhân khác
(đứng lâu, suy tĩnh mạch), nhưng kết hợp với các triệu chứng khác trong
danh sách này thì nên đi xét nghiệm sớm.
③ Mệt mỏi
mãn tính - ngủ đủ giấc vẫn mệt
- Thận yếu → ít Erythropoietin (EPO) → tủy xương
tạo ít hồng cầu → cơ thể thiếu Oxy ở cấp độ tế bào.
- Loại mệt này không hết sau khi nghỉ ngơi,
thường kèm cảm giác lạnh hơn bình thường và khó tập trung kéo dài.
- Nhiều người sống với triệu chứng này nhiều
tháng, quy cho Stress hoặc thiếu ngủ - cho đến khi xét nghiệm mới phát
hiện ra vấn đề ở thận.
④ Tiểu đêm
nhiều lần
- Thận khỏe có khả năng cô đặc nước tiểu ban đêm
- cho phép bạn ngủ 6-8 tiếng mà không cần dậy tiểu.
- Khi thận yếu, khả năng này suy giảm → phải dậy
tiểu nhiều lần trong đêm.
- Dậy tiểu từ 2 lần trở lên mỗi đêm ở người dưới
60 tuổi, hoặc tần suất tăng đột ngột so với thói quen cũ, là dấu hiệu cần
chú ý. Với người trên 60 tuổi, tiểu đêm 1 lần có thể là sinh lý bình
thường, nhưng nếu tần suất tăng thêm thì vẫn nên hỏi bác sĩ.
⑤ Nước
tiểu có máu
- Màu hồng, đỏ, hoặc nâu như "nước rửa
thịt".
- Thận khỏe giữ hồng cầu lại trong cơ thể - khi
máu xuất hiện trong nước tiểu, bộ lọc cầu thận đang có vấn đề nghiêm
trọng, hoặc có tổn thương ở đường tiết niệu.
- Không nên chờ xem có tự khỏi không. Đây là
triệu chứng cần đi khám trong vòng 1-2 ngày, dù chỉ xảy ra một lần.
⑥ Tiểu ít
hoặc nước tiểu sẫm màu bất thường
- Lượng nước tiểu giảm đột ngột dù uống nước
bình thường - có thể là dấu hiệu thận đang mất khả năng lọc.
- Nước tiểu sẫm màu bất thường (không phải do
uống ít nước hay ăn thực phẩm có màu) cũng cần chú ý.
- Tiểu ít đột ngột là lý do cần đi khám trong
ngày - có thể là biểu hiện của suy thận cấp.
⑦ Da ngứa
dai dẳng - không phải dị ứng
- Khi thận không lọc được Phosphate và các độc
tố, chúng tích tụ trong máu và lắng đọng dưới da, kích thích thần kinh gây
ngứa.
- Loại ngứa này đến từ bên trong: lan rộng,
không khu trú, không đỡ khi gãi, kem dưỡng ẩm hoàn toàn không giải quyết
được.
- Thường bị quy cho da khô hoặc dị ứng trong
nhiều tháng trước khi được chẩn đoán đúng.
⑧ Khó thở
khi không vận động nặng
- Hai cơ chế: dịch tích tụ trong phổi do thận
không thải được nước dư, hoặc thiếu máu do ít EPO khiến máu không mang đủ
Oxy đến các mô.
- Cả hai đều gây khó thở khi làm việc bình
thường - leo cầu thang, đi bộ, hay đơn giản chỉ là nói chuyện lâu.
- Nếu khó thở kèm phù nhiều và tiểu ít, đây là
bộ ba triệu chứng gợi ý thận mất bù hoặc phù phổi cấp. Cần đến cấp cứu
ngay, không chờ đến sáng hôm sau.
⑨ Huyết áp
cao khó kiểm soát
- Đang dùng 2-3 loại thuốc hạ áp mà huyết áp vẫn
không về mức mục tiêu → cần kiểm tra chức năng thận.
- Thận tổn thương → huyết áp khó kiểm soát →
thận tiếp tục bị tổn thương nhanh hơn - một vòng luẩn quẩn.
- Đây là dấu hiệu thường bị xem là "vấn đề
của tim mạch" mà bỏ qua hoàn toàn góc độ thận.
Khi nào cần
đi khám - và khẩn cấp đến mức nào?
🔴 Cần xử lý ngay - không chờ:
- Khó thở + phù nhiều + tiểu ít cùng lúc → đến
cấp cứu ngay.
- Nước tiểu có máu, dù chỉ một lần → khám trong
1-2 ngày.
- Tiểu ít đột ngột dù uống nước bình thường →
khám trong ngày.
🟡 Cần sắp xếp đi khám
trong tuần:
- Phù mặt buổi sáng kết hợp tiểu bọt kéo dài.
- Mệt mỏi mạn tính kết hợp ngứa da dai dẳng.
- Tiểu đêm tăng đột ngột hoặc huyết áp khó kiểm
soát → đặt lịch xét nghiệm sớm.
🟢 Chưa có triệu chứng
nhưng thuộc nhóm nguy cơ cao → tầm soát định kỳ hằng năm.
Nếu bạn
thuộc nhóm nguy cơ cao
Những nhóm sau cần theo dõi sát hơn - ngay cả khi
chưa có bất kỳ triệu chứng nào kể trên.
Nhóm cần tầm soát định kỳ:
- Người mắc đái tháo đường type 1 hoặc type 2.
- Người bị tăng huyết áp.
- Người trên 60 tuổi.
- Người có tiền sử gia đình mắc bệnh thận.
- Người thường xuyên dùng thuốc giảm đau nhóm
NSAIDs như Ibuprofen, Naproxen, Diclofenac.
Với những nhóm này, tầm soát bằng xét nghiệm máu và
nước tiểu là cách duy nhất để phát hiện sớm - trước khi bất kỳ triệu chứng nào
xuất hiện. Nếu bạn thuộc một trong các nhóm trên và nhận ra thêm dấu hiệu nào ở
trên, đừng đợi thêm.
Nhận ra triệu chứng sớm không có nghĩa là phải lo
lắng thêm. Mà là trao cho bản thân cơ hội hành động trước khi mọi thứ trở nên
khó đảo ngược hơn. Đôi khi, chỉ một xét nghiệm đúng lúc có thể tạo ra sự khác
biệt rất lớn - và bạn hoàn toàn xứng đáng được trao cho mình cơ hội đó.
→ Phần 3: Bệnh thận mạn (CKD) - 5 giai đoạn
diễn ra thế nào, tại sao đái tháo đường và tăng huyết áp là hai thủ phạm số
một, và điều gì xảy ra nếu không được phát hiện kịp thời?
Bài viết mang tính giáo dục sức
khỏe, không thay thế tư vấn y tế chuyên khoa. Hãy gặp bác sĩ nếu bạn có lo ngại
về sức khỏe thận của mình.
Nguồn tham khảo: KDIGO · Johns
Hopkins Medicine · American Kidney Fund · National Kidney Foundation
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét